Jodek potasu (KI) — biały kryształ między apteczką a ciemnią

Wzór, właściwości i numer CAS

Jodek potasu to sól potasu i kwasu jodowodorowego o stabilnych parametrach:

• Wzór: KI
• CAS: 7681-11-0
• Masa molowa: 166,00 g/mol
• Postać: biały, krystaliczny proszek lub bezbarwne sześcienne kryształy
• Rozpuszczalność w wodzie (20 °C): 144 g/100 ml — bardzo dobrze rozpuszczalny
• Temperatura topnienia: 681 °C
• Zawartość jodu: 76,4%

Na świetle i powietrzu żółknie wskutek utleniania I⁻ do wolnego jodu — stąd przechowywanie w ciemnych, szczelnych opakowaniach. Roztwory wodne mają odczyn lekko zasadowy.

Profilaktyka po skażeniu radioaktywnym

Po awarii jądrowej tarczyca chłonie radioaktywny jod-131. Nasycenie jej stabilnym jodem z KI blokuje wchłanianie izotopu — to mechanizm tzw. blokady tarczycy.

Dawki rekomendowane przez WHO i polskie MZ (jednorazowo, max 24 h):

• Dorośli i dzieci ≥12 lat: 130 mg KI (= 100 mg jodu)
• Dzieci 3–12 lat: 65 mg
• Niemowlęta 1 mies.–3 lata: 32 mg
• Noworodki <1 mies.: 16 mg

W Polsce tabletki 65 mg są zmagazynowane w gminach i wydawane wyłącznie po komunikacie RCB. Nie należy przyjmować profilaktycznie — nadmiar jodu uszkadza tarczycę.

Fotografia, laboratorium i jodowanie soli

Poza apteczką KI ma trzy główne zastosowania przemysłowe:

• Fotografia analogowa — składnik wywoływaczy halogenosrebrowych i emulsji do filmów czarno-białych; KI tworzy światłoczułe AgI
• Miareczkowanie jodometryczne — KI redukuje utleniacze (Cu²⁺, ClO⁻, Cr₂O₇²⁻), uwalniając I₂, który miareczkuje się tiosiarczanem
• Jodowanie soli — alternatywa dla jodanu potasu; 20–40 mg KI/kg NaCl pokrywa dzienne zapotrzebowanie 150 µg jodu
• Suplementy diety — kapsułki 100–200 µg jodu (uwaga: 1 mg = 1000 µg)
• Synteza organiczna — reakcja Finkelsteina (wymiana Cl/Br na I)

W Polsce jodowanie soli kuchennej KIO₃ jest obowiązkowe od 1996 r. — KI jako mniej stabilny ustąpił jodanowi.

KI a jodan potasu KIO₃ — kluczowa różnica

Dwa związki łatwo pomylić, ale różnią się chemicznie i praktycznie:

Jodek potasu (KI)

• Stopień utlenienia jodu: −1
• Łatwo utleniany przez tlen i światło (żółknie)
• Lepiej rozpuszczalny
• Lek profilaktyczny przy skażeniu radioaktywnym

Jodan potasu (KIO₃)

• Stopień utlenienia jodu: +5
• Stabilny termicznie i chemicznie
• Stosowany do jodowania soli (Polska, UE)
• Wymaga redukcji w organizmie do I⁻

W kontekście profilaktyki radiacyjnej obie formy działają, ale tabletki ratunkowe produkowane są z KI (szybsze wchłanianie). Por. jodan potasu.

BHP, ceny i pakowanie

Klasyfikacja CLP jodku potasu:

• Eye Irrit. 2 (H319 — działa drażniąco na oczy)
• STOT RE 2 (H373 — szkodliwe przy długotrwałym narażeniu, tarczyca)
• Aquatic Chronic 3 (H412)

W praktyce: rękawice nitrylowe, gogle, maska FFP2 przy ważeniu. Nie wdychać pyłu — kumuluje się w tarczycy. Roztwory przechowywać w butelkach z ciemnego szkła.

Ceny brutto (Q1 2026):

• Czda 100 g: 80–120 PLN
• Czda 1 kg: 450–700 PLN
• Techniczny (≥99%) 5 kg: ok. 280 PLN/kg

Produkt podlega REACH; do laboratoriów wydawany na podstawie zgłoszenia.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy zażyć tabletkę jodku potasu po skażeniu radioaktywnym?

Wyłącznie po oficjalnym komunikacie RCB lub Państwowej Agencji Atomistyki. Tabletka działa najlepiej 2 godziny przed lub w ciągu 6 godzin po ekspozycji na jod-131. Dorosły przyjmuje 130 mg KI jednorazowo. Profilaktyczne łykanie KI bez wskazań jest szkodliwe — może wywołać nadczynność lub niedoczynność tarczycy.

Czym różni się jodek potasu od jodanu potasu?

Jodek potasu (KI) zawiera jod na −1 stopniu utlenienia i jest mniej stabilny — żółknie na świetle. Jodan potasu (KIO₃) ma jod na +5 i jest stabilny chemicznie, dlatego używa się go do jodowania soli kuchennej. Oba związki dostarczają jod organizmowi, ale do profilaktyki radiologicznej zarejestrowano tabletki z KI.