Bezwodnik kwasu chromowego (CrO₃) — surowiec galwaniczny pod autoryzacją REACH

Wzór, właściwości i synonimy

Bezwodnik kwasu chromowego to formalna nazwa CrO₃ — w wodzie tworzy kwas chromowy H₂CrO₄ i dichromowy H₂Cr₂O₇.

• Wzór: CrO₃ (tritlenek chromu VI)
• Masa molowa: 99,99 g/mol
• CAS: 1333-82-0
• WE/EC: 215-607-8
• Postać: ciemnoczerwone do purpurowych płatków/igieł
• Rozpuszczalność w wodzie: 1690 g/l (20 °C) — bardzo dobra, silnie egzotermicznie
• Temperatura topnienia: 197 °C
• Temperatura rozkładu: 250 °C (uwalnia O₂)

Synonimy spotykane w handlu

• Kwas chromowy (bezwodny)
• Tritlenek chromu / tlenek chromu (VI)
• Chromic anhydride / chromic acid (EN)
• Sól kwasu chromowego — błędnie, sole to chromiany (CrO₄²⁻)

W odróżnieniu od dwuchromianu sodu jest bezwodnikiem — czystą formą Cr(VI).

Zastosowania — galwanika, garbarstwo, barwniki

Mimo regulacji CrO₃ pozostaje niezastąpiony technologicznie w kilku procesach przemysłowych.

• Chromowanie galwaniczne dekoracyjne (cienkie, błyszczące warstwy 0,1–0,5 µm) — armatura, klamki, motoryzacja klasyczna
• Chromowanie twarde (warstwy 25–500 µm, twardość 800–1000 HV) — tłoki, wały korbowe, formy wtryskowe, lotnictwo
• Kąpiele chromujące: standard 250 g CrO₃ + 2,5 g H₂SO₄ na litr wody, 50 °C, 20–30 A/dm²
• Garbarstwo chromowe (mocniej wypierane przez sole Cr(III))
• Produkcja barwników i pigmentów (żółcień chromowa — ograniczona)
• Trawienie aluminium (oksydacja powierzchni przed klejeniem w lotnictwie)

W lotnictwie cywilnym i wojskowym brak całkowicie równoważnej alternatywy dla niektórych procesów — stąd przedłużone autoryzacje REACH dla kluczowych odbiorców.

Status REACH i autoryzacja

CrO₃ widnieje w Annex XIV rozporządzenia REACH — to lista substancji wymagających autoryzacji przed użyciem na terenie UE.

Klasyfikacja CLP (kluczowe piktogramy)

• GHS01 (wybuchowy) — silny utleniacz
• GHS03 (utleniający) — O. Sol. 1
• GHS06 (toksyczny) — Acute Tox. 2 (skóra), Acute Tox. 3 (wdychanie)
• GHS08 (rakotwórczy): Carc. 1A, Muta. 1B, Repr. 1B — rakotwórczy, mutagenny, reprotoksyczny
• GHS05 (żrący): Skin Corr. 1A — uszkadza skórę
• GHS09 (środowisko) — Aquatic Acute 1

Daty graniczne (sunset date)

Oryginalny sunset date dla CrO₃ to 21 września 2017. Od tego dnia używanie wymaga indywidualnej autoryzacji ECHA. Aktywne autoryzacje (np. konsorcjum CTAC) obejmują tylko określone procesy galwaniczne i okres przejściowy.

Dla użytkownika końcowego oznacza to: niemal cała sprzedaż w UE jest reglamentowana.

Jak legalnie kupić i jak postępować z CrO₃

Ścieżka legalnego pozyskania bezwodnika kwasu chromowego w Polsce jest formalna i wymaga dokumentów.

Procedura zakupu

• Wymagana karta charakterystyki (SDS) — dostarczana z każdą dostawą
• Dokument zastosowania końcowego (downstream user — wpis w łańcuchu autoryzacji)
• NIP firmy + opis procesu technologicznego
• Brak sprzedaży osobom fizycznym dla zastosowań nieobjętych autoryzacją
• Kontakt z dystrybutorem przemysłowym (Brenntag, Univar, lokalne hurtownie chemiczne)

Cena rynkowa (Q1 2026)

• Czystość techniczna ≥99,5%: 35–65 PLN/kg netto przy zamówieniach 25 kg+
• Klasa galwaniczna ACS: 80–120 PLN/kg
• Opakowania: wiadra polietylenowe 25 kg lub bębny 100 kg

BHP — minimum

• Respirator pełnotwarzowy P3 z filtrem ABEK-P3 (nie maska połowa twarzy!)
• Kombinezon odporny chemicznie typu 4 (np. Tyvek 500)
• Rękawice butylowe lub Viton — nie nitrylowe!
• Wanna zbiorcza pod stanowiskiem, prysznic bezpieczeństwa < 10 m
• Pomiary stężenia Cr w powietrzu — NDS 0,005 mg/m³ (Cr VI)

Po wycieku: neutralizacja siarczynem sodu (redukcja do Cr(III), nie wodą!).

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę kupić bezwodnik kwasu chromowego jako osoba prywatna?

W praktyce nie. CrO3 jest objęty autoryzacją REACH (Annex XIV) jako substancja CMR (rakotwórcza, mutagenna, reprotoksyczna). Dystrybutorzy sprzedają wyłącznie firmom posiadającym wpis w łańcuchu autoryzacji ECHA, NIP, dokumentację procesu i karty SDS. Osoby prywatne nie mają legalnej ścieżki zakupu — alternatywy hobbystyczne to chromowanie czarne na bazie Cr(III) lub odlewy stylizowane.

Jak postępować po wycieku CrO3 w warsztacie?

Ewakuacja strefy 5 m, założenie pełnego PSA (P3, kombinezon typ 4, rękawice butylowe). Wyciek zasypać siarczynem sodu (Na2SO3) — redukuje Cr(VI) do mniej toksycznego Cr(III). NIE zalewać wodą (rozprzestrzeni skażenie). Zgromadzić w szczelnym pojemniku, zgłosić jako odpad niebezpieczny (kod 06 03 13). Po incydencie obowiązkowe badanie krwi pod kątem Cr — natychmiastowe i po 30 dniach.