Siarczan żelaza (FeSO₄) — od mchu w trawniku po uzdatnianie wody

Wzór, formy hydratacji i właściwości

W sprzedaży występują dwie formy:

• FeSO₄·7H₂O (siedmiowodny, zielony koperos) — jasnozielone kryształy jednoskośne, masa molowa 278,01 g/mol, zawartość Fe 20,1%, CAS 7782-63-0
• FeSO₄·H₂O (jednowodny) — szaro-białawy proszek, masa molowa 169,92 g/mol, zawartość Fe 32,9%, CAS 17375-41-6

Forma jednowodna jest stabilniejsza, mniej higroskopijna i wygodniejsza w przechowywaniu — preferowana w workach 25 kg do rolnictwa. Siedmiowodna jest typowo używana ogrodniczo (sklepy detaliczne 1-5 kg). Roztwory żelazawego utleniają się powoli do Fe(III) — stąd zmiana barwy z zielonej na rudo-brązową.

Zwalczanie mchu na trawniku i kostce

Główne zastosowanie ogrodnicze. Mech reaguje na żelazo: czernieje w 24-48 h i daje się wygrabić.

Dawkowanie

• Trawnik: 30-50 g FeSO₄·7H₂O na 10 L wody, opryskać 10 m² — zabieg na wilgotną darń, najlepiej wiosną lub jesienią przy 5-15 °C
• Kostka brukowa: roztwór 10% (100 g/L), aplikacja pędzlem lub opryskiwaczem, czas działania 30-60 min, spłukać wodą
• Dachówka: 5-7% roztwór, oprysk z odległości 30 cm, nie aplikować przed deszczem

Uwaga: siarczan żelaza plami beton, kostkę i ubrania na rdzawo — chronić elewację i obuwie.

Uzdatnianie wody — koagulant

W oczyszczalniach komunalnych i przemysłowych FeSO₄ pełni rolę koagulanta — strąca fosforany i koloidalne zawiesiny.

• Dawka typowa: 20-100 mg/L w zależności od mętności i pH (5,5-8,5 optymalnie)
• Reakcja: Fe²⁺ utlenia się do Fe³⁺, hydrolizuje do Fe(OH)₃, wiąże PO₄³⁻ jako FePO₄
• Zużycie w polskiej oczyszczalni 50 000 RLM: 8-15 t/miesiąc

Forma jednowodna w big-bagach 500-1000 kg dominuje w tym sektorze. Cena hurtowa: 350-550 PLN/t netto (Q1 2026). Alternatywa: siarczan żelaza(III) — droższy, ale bez konieczności napowietrzania.

Inne zastosowania — nawóz, stomatologia, beton

Mniej oczywiste, ale praktyczne kierunki użycia:

• Nawóz mikroelementowy: doglebowo 30-100 kg/ha przy niedoborze Fe, dolistnie 0,5-1% roztwór
• Stomatologia (retrakcja dziąseł): 15-20% roztwór Astringedent / żele hemostatyczne — wybór jednowodnej formy farmaceutycznej
• Beton ozdobny / patyna na betonie: oprysk 10% roztworem daje rudobrązowe smugi (architektura krajobrazu)
• Akwarystyka roślinna: nawóz Fe, dawka 0,1-0,5 mg Fe/L raz w tygodniu
• Produkcja atramentów żelazowo-galusowych (konserwacja zabytków, kaligrafia)

Zobacz też: siarczan miedzi (alternatywny algicyd) i siarczan magnezu (nawóz Mg).

BHP, magazynowanie i cena 2026

Klasyfikacja CLP:

• Acute Tox. 4 (H302), Skin Irrit. 2 (H315), Eye Irrit. 2 (H319)
• NIE klasyfikowany jako toksyczny środowiskowo (w przeciwieństwie do siarczanu miedzi)

Przechowywać szczelnie — siedmiowodny wietrzeje i utlenia się do Fe(III) w obecności wilgotnego powietrza, tracąc skuteczność.

Ceny rynkowe (Q1 2026)

• jednowodny techniczny, big-bag 1 t: 350-550 PLN/t
• siedmiowodny, worek 25 kg: 2,5-4 PLN/kg
• ogrodniczy detaliczny, worek 5 kg: 15-22 PLN/kg
• farmaceutyczny (stomatologia), opakowanie 100 g: 40-80 PLN

Najczęściej zadawane pytania

Jak stosować siarczan żelaza na mech w trawniku?

Rozpuścić 30-50 g FeSO₄·7H₂O w 10 L wody i opryskać 10 m² wilgotnej darni. Najlepsza temperatura 5-15 °C, wiosną lub jesienią. Mech sczernieje w 1-2 dni — następnie wygrabić wertykulatorem. Po 2-3 tygodniach zasiać trawę w wyłysienia. Nie aplikować na betonowe obrzeża (plamy).

Siarczan żelaza siedmiowodny czy jednowodny — co wybrać?

Siedmiowodny (zielone kryształy) — ogrodnictwo i hobby, lepiej rozpuszczalny, łatwiejszy do dozowania w małych ilościach. Jednowodny — przemysł, oczyszczalnie, big-bagi, dłużej zachowuje świeżość, ma o 60% więcej Fe w masie. Cena jednowodnego jest niższa w przeliczeniu na czyste żelazo.