Dwuchromian sodu (Na₂Cr₂O₇·2H₂O) — silny utleniacz pod ścisłą kontrolą REACH

Wzór, właściwości i forma handlowa

Dwuchromian sodu to sól sodowa kwasu dwuchromowego H₂Cr₂O₇. Kluczowe parametry:

• Wzór: Na₂Cr₂O₇·2H₂O (postać dwuwodna, handlowa)
• CAS: 7789-12-0 (dwuwodny), 10588-01-9 (bezwodny)
• Masa molowa: 297,99 g/mol (dwuwodny)
• Postać: pomarańczowe, higroskopijne kryształy lub granulat
• Rozpuszczalność (20 °C): 187 g/100 ml wody — bardzo dobra
• Temperatura topnienia: ~84,6 °C (utrata wody krystalizacyjnej)

W roztworze wodnym tworzy charakterystyczny pomarańczowy anion Cr₂O₇²⁻, który w środowisku zasadowym przechodzi w żółty chromian CrO₄²⁻. To klasyczna reakcja równowagowa demonstrowana w laboratoriach analitycznych.

Zastosowania przemysłowe

Mimo regulacji Cr(VI) dwuchromian sodu pozostaje niezastąpiony w kilku procesach:

• Garbarstwo chromowe — wytwarzanie ałunu chromowego do garbowania skór bydlęcych (kolor niebieski wet-blue)
• Galwanizacja — kąpiele chromujące i pasywacyjne dla cynku, kadmu, aluminium (chromianowanie konwersyjne)
• Fotochemia i poligrafia — światłoczułe warstwy w sitodruku, fotolitografii (utwardzanie żelatyny dichromianowej)
• Synteza barwników — pigmenty chromowe (chromożółć, czerwień chromowa)
• Laboratorium analityczne — silny utleniacz w miareczkowaniu, mieszanina chromowa do mycia szkła (obecnie wycofywana)
• Inhibitor korozji — w układach chłodzących obiegów zamkniętych

W chromowaniu galwanicznym alternatywą stał się bezwodnik kwasu chromowego, choć oba wymagają tej samej autoryzacji.

BHP — Cr(VI) jest rakotwórczy

To najważniejsza sekcja tego wpisu. Chrom sześciowartościowy jest udowodnioną substancją kancerogenną dla człowieka (IARC grupa 1, rak płuc, jamy nosowej).

Klasyfikacja CLP dwuchromianu sodu:

• Carc. 1B (H350 — rakotwórczy)
• Muta. 1B (H340 — mutagenny)
• Repr. 1B (H360FD — szkodliwy dla rozrodczości)
• Ox. Sol. 2 (H272 — silny utleniacz)
• Acute Tox. 2/3, Skin Corr. 1B, Resp. Sens. 1, Skin Sens. 1
• Aquatic Acute/Chronic 1 (H400/H410)

Wymagana maska pełnotwarzowa z filtrem ABEK-P3, kombinezon Tyvek, rękawice butylowe, gogle szczelne. Praca wyłącznie pod dygestorium. Wszystkie odpady — neutralizacja redukcyjna (siarczyn sodu w kwaśnym pH → Cr(III) → strącanie wodorotlenkiem).

REACH — autoryzacja i kwalifikowany odbiorca

Dwuchromian sodu znajduje się w Załączniku XIV REACH (lista substancji wymagających autoryzacji). Oznacza to, że:

• Stosowanie wymaga indywidualnej autoryzacji ECHA dla konkretnego procesu i firmy
• Sprzedaż wyłącznie do kwalifikowanych odbiorców przemysłowych posiadających numer autoryzacji lub działających w ramach autoryzacji udzielonej dostawcy łańcucha (downstream user)
• Wymagany komplet dokumentów: karta charakterystyki (eSDS), numer autoryzacji, deklaracja zastosowania, scenariusz narażenia

W praktyce każda partia jest dostarczana z paszportem CLP + numerem autoryzacji. Klient indywidualny ani warsztat bez procedur kontrolowanych nie kupi tego odczynnika. Dla zastosowań laboratoryjnych w skali analitycznej obowiązują wyłączenia (małe ilości do badań i rozwoju), ale i tu wymagana jest pełna dokumentacja.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się dwuchromian sodu od dwuchromianu potasu?

Oba związki to silne utleniacze Cr(VI). Dwuchromian sodu Na₂Cr₂O₇·2H₂O jest znacznie bardziej rozpuszczalny (187 g/100 ml) i higroskopijny — preferowany w procesach mokrych (garbarstwo, galwanizacja). Dwuchromian potasu K₂Cr₂O₇ jest mniej higroskopijny, łatwiejszy do precyzyjnego ważenia — używany jako wzorzec analityczny. BHP i regulacje REACH identyczne.

Czy mogę kupić dwuchromian sodu bez autoryzacji?

Nie. Dwuchromian sodu znajduje się w Załączniku XIV REACH — wymaga autoryzacji ECHA. Sprzedaż wyłącznie do kwalifikowanych odbiorców przemysłowych z numerem autoryzacji lub działających jako downstream user. Klient indywidualny nie ma możliwości legalnego zakupu w UE. Wyjątek: ograniczone ilości do celów badawczo-rozwojowych przy zachowaniu pełnej dokumentacji.