Kwas borowy (H₃BO₃) — od płynu borowego po nawóz dolistny

Wzór, właściwości fizykochemiczne

Kwas trioksoborowy(III):

• wzór: H₃BO₃ (czasem zapisywany B(OH)₃)
• masa molowa: 61,83 g/mol
• zawartość B: 17,5%, B₂O₃: 56,3%
• CAS 10043-35-3
• postać: białe, perłowe, łuskowate lub proszkowe kryształy
• rozpuszczalność 20 °C: 5,7 g/100 ml wody (gorzej niż boraks)
• pH 4% roztworu: ~3,8 (słaby kwas, Ka ≈ 5,8·10⁻¹⁰)
• temperatura rozkładu: 100-170 °C → kwas metaborowy HBO₂ → B₂O₃

Forma handlowa: proszek lub łuski. Łuski są wygodniejsze do dozowania, mniej pylą — preferowane w farmacji i ogrodnictwie.

Płyn borowy 3% — medycyna

Najbardziej znany użytek w PL — 3% wodny roztwór stosowany jako:

• Antyseptyk do przemywania spojówek (jęczmień, zapalenie powiek)
• Płukanka jamy ustnej i gardła przy zapaleniach
• Okłady przy zapaleniu skóry i grzybicy stóp
• Płyn do uszu przy zewnętrznym zapaleniu (off-label)

Status regulacyjny

W EU płyn borowy nie jest dopuszczony jako lek bez recepty u dzieci poniżej 3 lat — ze względu na klasyfikację reprotoksyczną H360. Dorośli mogą stosować krótkotrwale, na małe powierzchnie. Nie połykać. Apteczne opakowanie 100 ml: 6-12 PLN.

Przygotowanie roztworu 3%

30 g H₃BO₃ + 1 L wody destylowanej, podgrzać do 60 °C, mieszać do rozpuszczenia, ostudzić. Roztwór trwały ~30 dni w lodówce.

Nawóz borowy — rzepak, burak, sady

Bor to mikroelement kluczowy dla podziałów komórkowych i transportu cukrów. Niedobór powoduje:

• rzepak — puste łuszczyny, zamieranie wierzchołków, kwitnięcie bez zawiązywania nasion
• burak cukrowy — zgnilizna sercowa, puste przestrzenie w korzeniu
• jabłonie — korkowatość miąższu, opadanie zawiązków

Dawki dolistne (oprysk H₃BO₃)

• Rzepak (BBCH 31-39 + 51-59): 1,5-2,5 kg/ha w 200-300 L wody — czyli ~0,5-0,8% roztwór
• Burak cukrowy: 2-3 kg/ha
• Jabłonie, grusze: 0,3% roztwór, 2-3 zabiegi po kwitnieniu
• Słonecznik: 1-1,5 kg/ha

Uwaga: bor ma wąski zakres terapeutyczny — niewielki nadmiar (>3 mg/kg gleby) jest fitotoksyczny. Nie aplikować na oko.

Drewno, kostka, topnik, owady

Mniej znane, ale praktyczne zastosowania:

• Impregnacja drewna konstrukcyjnego: roztwór 5-10% H₃BO₃ + boraks (1:1) — ochrona przed kornikiem, kołatkiem, sinizną. Nie zewnętrzne ekspozycje (wypłukiwanie).
• Topnik lutowniczy: mieszanka z boraksem w stosunku 1:1, lutowanie miedzi, mosiądzu, srebra
• Kostka brukowa — impregnat antymech: oprysk 4-6% roztworem osłabia kiełkowanie zarodników mchu (alternatywa wobec siarczanu żelaza — czystszy efekt, droższy)
• Zwalczanie karaluchów i mrówek: pasta z miodu/cukru + H₃BO₃ (5%) — bor zaburza metabolizm chityny, owady giną w 3-7 dni
• Szkło borokrzemowe i fryty ceramiczne: źródło B₂O₃ obok boraksu (link: siarczan-magnezu jako fluks pomocniczy)

BHP, REACH, ceny

Klasyfikacja CLP:

• Repr. 1B (H360FD) — może działać szkodliwie na płodność i dziecko w łonie matki
• SVHC — kandydacka lista REACH od 2010 r.

W praktyce: rękawice nitrylowe, maska FFP2 przy ważeniu proszku, nie stosować u kobiet w ciąży i karmiących. Przechowywać w suchym pomieszczeniu — łuski są lekko higroskopijne, ale stabilne lata.

Ceny rynkowe (Q1 2026)

• techniczny worek 25 kg: 8-14 PLN/kg
• ogrodniczy / nawozowy 5 kg: 18-28 PLN/kg
• farmaceutyczny czda 1 kg: 35-55 PLN/kg
• big-bag 500-1000 kg (rolnictwo polowe): 6-10 PLN/kg

Producenci: Eti Maden (Turcja, ~60% rynku światowego), Rio Tinto (USA), import przez Polskę w cenach EUR/t.

Najczęściej zadawane pytania

Jak zrobić płyn borowy 3% w domu?

Rozpuścić 30 g kwasu borowego H₃BO₃ w 1 L wody destylowanej podgrzanej do 60 °C, mieszać do całkowitego rozpuszczenia (kilka minut), ostudzić. Przelać do ciemnej butelki, przechowywać w lodówce do 30 dni. Stosować tylko zewnętrznie — okłady, przemywanie spojówek, płukanki. NIE u dzieci do 3 lat i kobiet w ciąży.

Jaka dawka kwasu borowego na rzepak?

1,5-2,5 kg H₃BO₃ na hektar w 200-300 L wody (czyli oprysk 0,5-0,8% roztworem), w fazie BBCH 31-39 (formowanie pędu) i ewentualnie BBCH 51-59 (kwitnienie). Alternatywnie 2-3 dawki dzielone po 0,7-1 kg/ha. Nie przekraczać 3 kg/ha łącznie w sezonie — bor jest fitotoksyczny w nadmiarze.